Mỗi độ Sene Dolta về, vùng Bảy Núi lại như khoác lên mình một nhịp sống khác

Giữa miền Thất Sơn - những con đường dẫn về các phum, sóc trở nên rộn ràng hơn. Người người gặp nhau trong niềm vui của ngày lễ cúng ông bà. Và giữa không gian ấy, trên những thửa ruộng nước, tiếng vó bò, tiếng gọi nhau, tiếng reo hò của người xem hòa thành một âm thanh rất riêng của vùng đất.

Đó là lúc Hội đua bò Bảy Núi trở về với bà con.

Không chỉ là một cuộc tranh tài. Không chỉ là một ngày hội đông vui. Mà là một phần ký ức văn hóa của cộng đồng Khmer Nam Bộ đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Năm 2026, Hội đua bò Bảy Núi tranh Cúp Truyền hình An Giang lần thứ 31 sẽ diễn ra vào ngày 10/10/2026, nhằm ngày 01/9 âm lịch, tại sân đua bò xã An Cư, tỉnh An Giang, khu vực gần chùa Thơ Mít. Chương trình khai mạc và tranh tài bắt đầu lúc 07h30.

Và một lần nữa, du khách xa gần và bà con vùng Bảy Núi đón những đôi bò trở lại đường đua.

Từ ngày Sene Dolta đến một ngày hội của cộng đồng

Sene Dolta là một trong những dịp lễ quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer Nam Bộ, gắn với truyền thống tưởng nhớ tổ tiên, ông bà.

Mỗi mùa Sene Dolta – lễ cúng ông bà truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ – về với vùng Bảy Núi, An Giang lại có một ngày hội đặc biệt - hội đua bò Bảy Núi. Trên sân ruộng, những đôi bò cùng người điều khiển bước vào cuộc tranh tài trong tiếng reo hò của người xem, tạo nên một không gian văn hóa vừa sôi động, vừa gắn với đời sống nông nghiệp và sinh hoạt cộng đồng của người Khmer nơi đây.

Trong không gian văn hóa ấy, hội đua bò hình thành và tồn tại như một sinh hoạt cộng đồng đặc biệt.

Đằng sau cuộc đua là câu chuyện của ruộng đồng, là những con bò gắn với đời sống sản xuất, là những người nông dân đã quen với đồng ruộng, với mùa vụ, với công việc hàng ngày - một cộng đồng cùng gặp nhau trong niềm vui lễ hội.

Bởi thế, nếu chỉ nhìn Hội đua bò bằng ánh mắt của một môn thể thao, có lẽ sẽ bỏ qua một phần quan trọng nhất của nó, đó chính là đời sống văn hóa truyền thống của cộng đồng Khmer Nam Bộ.

Hội đua bò được tổ chức vào dịp Sene Dolta, thời điểm cộng đồng Khmer tưởng nhớ ông bà, tổ tiên. Những giá trị của sinh hoạt nông nghiệp, đời sống cộng đồng và niềm mong ước về mùa màng thuận lợi cùng hiện diện trong không gian lễ hội.

Vì vậy, trên đường đua hôm nay vẫn có thể nhìn thấy bóng dáng của một miền quê thân thương.

Khi ruộng nước trở thành sân khấu

Có lẽ không nhiều lễ hội ở Việt Nam có một không gian tranh tài đặc biệt như hội đua bò Bảy Núi.

Không phải sân vận động, không phải đường đua hiện đại, mà là ruộng nước.

Những đôi bò nối nhau trên mặt ruộng. Người điều khiển đứng trên giàn bừa, giữ thăng bằng và phối hợp với sức kéo của đôi bò. Khi bước vào vòng đua quyết định, tốc độ bất ngờ được đẩy lên, tạo nên những khoảnh khắc vừa mạnh mẽ vừa hồi hộp.

Tiếng vó. Tiếng bùn nước. Tiếng người điều khiển. Tiếng reo hò của khán giả. Tất cả hòa vào nhau.

Và trong khoảnh khắc ấy, một thửa ruộng vốn gắn với lao động thường ngày bỗng trở thành một sân khấu cộng đồng.

Nhưng đó là một sân khấu rất khác, ở đó không có phông màn, cũng không có ánh đèn. không có khán phòng. Chỉ có trời, đất, nước, những đôi bò và hàng nghìn ánh mắt cùng hướng về đường đua.

Một vẻ đẹp rất Nam Bộ, rất Bảy Núi, và miền tây.

Điểm đặt biệt của lễ hội dua bò vùng Bảy Núi

Đua bò Bảy Núi vốn gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp của đồng bào Khmer. Sau mùa cày cấy, những đôi bò từng quen với công việc trên ruộng trở thành những “vận động viên” trong một ngày hội cộng đồng.

Điều làm nên sức hấp dẫn của cuộc đua không chỉ nằm ở tốc độ. Trên đường đua, người điều khiển đứng trên giàn bừa, phối hợp với đôi bò để vượt qua quãng ruộng nước. Kỹ thuật, sự ăn ý giữa người và vật nuôi cùng kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều mùa hội tạo nên những vòng tranh tài quyết liệt.

Nhưng phía sau cuộc đua vẫn là câu chuyện về một cộng đồng. Người dân đến xem không chỉ để tìm một đôi bò chiến thắng. Họ gặp nhau, trò chuyện, cổ vũ và cùng chia sẻ một sinh hoạt văn hóa đã trở nên quen thuộc trong mùa Sene Dolta.

Theo tư liệu của địa phương, từ năm 1992, chính quyền và các đoàn thể ở khu vực Tịnh Biên, Tri Tôn phối hợp với các chùa Nam tông Khmer tổ chức giải đua bò; từ một sinh hoạt trong cộng đồng phum, sóc, hội đua dần trở thành ngày hội văn hóa – thể thao có quy mô lớn hơn.

Một di sản giữa đời sống của bà con vùng Bảy Núi

Ngày 19/1/2016, Hội đua bò Bảy Núi đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 246/QĐ-BVHTTDL, đưa “Hội đua bò Bảy Núi – An Giang” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Việc được ghi danh không chỉ xác nhận giá trị của một lễ hội truyền thống. Quan trọng hơn, đó là sự ghi nhận đối với những tri thức, tập quán và ký ức cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Hội đua bò vì thế không thể chỉ được nhìn như một cuộc thi thể thao dân gian. Trong không gian của nó có đời sống sản xuất, tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng và văn hóa Khmer Nam Bộ. Mỗi mùa hội trở lại cũng là một dịp để những giá trị ấy tiếp tục được thực hành và trao truyền.

Đó cũng là cách một di sản “sống” không nằm yên trong hồ sơ hay bảo tàng, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống của chính cộng đồng đã tạo nên và gìn giữ cho đến hiện tại.

NGUYÊN HỒNG